"In Brendels testament klopt elke noot"

vr 27 jun '08 Afgelopen zondagavond betekende het recital van Alfred Brendel de afsluiting van het seizoen 2007-2008 van de serie Meesterpianisten. Het was tevens het allerlaatste solorecital ooit in Nederland van de 77-jarige meesterpianist. In oktober komt hij nog één keer naar het Concertgebouw terug voor een pianoconcert van Mozart met het Tonhalle Orchester Zürich en op 18 december van dit jaar zal hij na een carrière van ruim 60 jaar zijn allerlaatste concert geven, in Wenen.

Zijn laatste recital was gevuld met werk van de componisten met wie hij zich nauw verbonden voelt: Haydn (Variaties in f kl.t., Hob.XVII:6), Mozart (Sonate in F gr.t., KV 533 / 494), Beethoven (Sonate nr. 13 in Es gr.t., op. 27 nr. 1 "Quasi una fantasia") en Schubert (Sonate in Bes gr.t., D 960).

Na drie toegiften van Bach (2de deel (Andante) uit Italiaans Concert, BWV 971), Liszt ('Au Lac de Wallenstadt' uit Années de Pèlerinage (Eerste jaar: Zwitserland)) en Schubert (Impromptu in Ges gr.t., op. 90 nr. 3, D 899) ontving Alfred Brendel twee cadeaus uit handen van Marco Riaskoff: een foto van "het stilste publiek ooit" en een reproductie van een schilderij van Rosa Bonheur van een herder en zijn kudde schapen (de lievelingsdieren van Brendel), waar de herder "een frappant grote gelijkenis met Brendel vertoont". Een toepasselijk cadeau voor Alfred Brendel die een verwoede verzamelaar is van kitsch en onbedoelde humor.





Het recital van Alfred Brendel is niet voor radio-uitzending opgenomen.

Uit de pers:
Een selectie citaten uit recensies van het recital van Alfred Brendel:

de Volkskrant – dinsdag 24 juni 2008
"In Brendels testament klopt elke noot"
[5 uit 5 sterren] "Al zal het laatste woord over Haydn, Mozart, Beethoven en Schubert nooit gesproken worden, Alfred Brendel heeft zondag zijn zegje over de Weense klassieken gedaan in het laatste recital dat hij in Nederland gaf. De 77-jarige meesterpianist, die het concertpodium aan het eind van dit jaar definitief vaarwel zegt, komt weliswaar in oktober nog één keer terug in de Grote Zaal, maar dan met het Tonhalle- Orchester Zürich en met slechts één pianoconcert van Mozart, het Jeunehomme dat hij ook bij zijn allerlaatste optreden zal spelen. Dat is op 18 december – min of meer vanzelfsprekend in Wenen." (...) "Met dat al kan zijn optreden in de Serie Meesterpianisten daarmee toch beschouwd worden als zijn echte afscheid, of misschien beter gezegd: zijn testament. De vier stukken op het programma, ontstaan binnen een tijdbestek van veertig jaar, bleken gezamenlijk een complete kosmos in zich te bergen, en ieder afzonderlijk de onverwisselbare kwintessens uit het oeuvre van elke componist." (...) "Brendel heeft een naar verhouding korte internationale carrière achter de rug, omdat hij pas omstreeks zijn 40ste ‘doorbrak’. Hij was Oostenrijker, wat goed paste bij zijn professorale voorkomen, maar werd in die tijd ook Londenaar, wat weer goed aansloot bij zijn houding als gentleman. De breedbegaafde Brendel gaat zich de komende jaren wijden aan lesgeven en schrijven." (...) "Het raffinement waarmee Brendel zijn programma samengesteld had klonk door tot in de toegiften: op een deel uit Bachs Italiaanse Concert als oerbron van de Bachecho’s in Mozarts KV 533 volgde een deel uit Liszts Années de Pélerinage als extrapolatie naar de Romantiek, waarna een Impromptu van Schubert de cirkel sloot." (...) " Wonderbaarlijk is de economie waarmee Brendel de muziek voor zichzelf laat spreken en toch alles een persoonlijke toets geeft. Epateren is hem vreemd, en hij verstaat als weinig anderen de kunst om alles op een goudschaaltje te wegen en met minieme gradaties een maximale uitwerking te bereiken." (...) "In zijn vertolking van Haydns Va- riaties in f zat alles op zijn plaats, tot en met de wonderlijke schuiver waarmee Haydn aan het slot en onverwachte koerswijziging teweegbrengt." (...) "In Mozarts Sonate in F nam Brendel zijn gehoor mee op avontuur, waarin motieven bij elke transpositie weer in een ander licht kwamen te staan. Het contrast met Beethovens Sonate nr.13 quasi una fantasia was bijna schokkend. Beethoven is in dit stuk de hervormer bij uitstek: harmonie, vorm en dynamiek worden allemaal op de schop gezet. Brendel belichtte dat met een interpretatie waarin substantie, textuur en koloriet de uit het lood geslagen muziek weer in evenwicht brachten, die bij vlagen in de doorgrondingskunst van Brendel nog zelden gehoorde warmte kregen." (...) "Schuberts laatste sonate, de grote Sonate in Bes, was drie kwartier lang Brendels alfa en omega. Het is bijna een symfonie, wat hij gestalte gaf in een panoramische grote vorm, waarin de kleuren gestaag verschoten en nieuwe inzetten visionaire voorafschaduwingen kregen." (...) "En tegelijkertijd is het een werk dat van het begin tot het eind en van onder tot boven, tot in de tussenstemmen, aldoor maar zingt. Brendel wist zelfs uit stuiterende staccatonoten nog melodische kracht te putten, en overgoot met behoud van de onder de oppervlakte smeulende duisternis het werk met een pianistisch licht van een zelfs voor zijn doen ongebroken mildheid."
(Recensent: Frits van der Waa)

NRC Handelsblad – maandag 23 juni 2008
"Afscheidsrecital Brendel met passie en ontroering"
"Met een voor zijn doen ongebruikelijk emotioneel recital trad pianist Alfred Brendel (1931) gisteravond voor de laatste keer op in de Serie Meesterpianisten van Marco Riaskoff. Sinds 1972 speelde Brendel 47 keer in het Amsterdamse Concertgebouw, slechts één keer zag hij zich genoodzaakt vanwege gezondheidsredenen een recital af te zeggen. Brendel blijft nog optreden tot eind dit jaar. Hij geeft op 8 oktober zijn allerlaatste concert in het Concertgebouw, dan met Mozarts Pianoconcert nr. 9 (‘Jeunehomme’). Daarna gaat hij zich wijden aan zijn andere liefdes: literatuur en schilderkunst." (...) "Brendel was van origine de cerebrale onder de grote pianisten. Hij vond dat een meesterwerk de uitvoerder vertelt wat hij moet doen, en niet omgekeerd. Maar de laatste jaren begon Brendels klassieke spel romantische trekjes te vertonen. Zijn toucher werd warmer en rijker, zijn markante ‘no nonsense’ fraseringen kregen iets sensueels. De rijpe Brendel begon emoties te tonen, en daar werden zijn uitgebalanceerde interpretaties alleen maar boeiender door." (...) "Vooral beroemd geworden met opnames van Haydn, Mozart, Beethoven en Schubert, speelde Brendel op zijn afscheidsrecital in Amsterdam de mooiste werken van precies die componisten. Hartverscheurend intiem klonken de Variaties in f, Hob. XVII:6 van Haydn, stijlvol uiteengezet in heldere lijnen met verfijnde decoraties. Het doorklinken van elke toon werd tot in de uithoeken van de zaal geregisseerd." (...) "Vitaal en gedreven liet Brendel, die vooral niet sentimenteel wilde overkomen maar toch diep ontroerd was, het Noorderlicht schijnen over Mozarts Sonate in F, KV 533. Hij liet zich zó meesleuren door het drama in de muziek dat hij er even uitvloog, wat hij oploste met adequate improvisatie." (...) "Ook zijn genuanceerde en gepassioneerde vertolking van Beethovens Sonate nr. 13 in Es op. 27 nr. 1 (‘Quasi una Fantasia’) klonk emotioneler dan ooit tevoren. Brendel besloot met een monumentale vertolking van Schuberts Sonate in Bes, D 960, waarin zijn immer tot controle geneigde intelligentie oploste in de magie van inspiratie." (...) "Er volgden bewogen toegiften: het langzame deel uit Bachs Italiaanse Concert, Au Lac de Wallenstadt van Liszt, en Schuberts Impromptu nr. 3 in ges. Daarna huldigde Riaskoff ‘zijn ’ Brendel met twee kunstwerken: een foto van ‘het stilste publiek ooit’ en een trucagefoto van een 19de eeuws schilderij van Madame de Bourbon [moet zijn: Rosa Bonheur, red. RCM],waarop de schaapsherder Brendels gezicht bleek te hebben."
(Recensente: Wenneke Savenije)

De Telegraaf – dinsdag 24 juni 2008
"Afscheid van Brendel"
"Voor een bomvolle Grote Zaal heeft Alfred Brendel zondagavond zijn laatste solorecital in Amsterdam gegeven. Op 8 oktober keert hij hier nog één keer terug voor Mozarts ’Jeunehomme-concert’ met het Tonhalle-Orchester Zürich. En dan, in december, zal een van de belangrijkste pianisten van de afgelopen halve eeuw echt voor het laatst optreden. Uiteraard in Wenen, de stad van Haydn, Mozart, Beethoven en Schubert, de componisten met wie hij zich altijd verbonden heeft gevoeld en die ook deze avond op het programma stonden." (...) "Rubinstein, Serkin en Cherkassky, om slechts enkele collega’s uit de eredivisie te noemen, gingen zowat tot de laatste snik door, maar Brendel vindt het genoeg na een carrière van ruim zestig jaar, hoewel hij pas 77 is. Dat hij lijdt aan een lichte vorm van artritis, heeft ook een rol gespeeld bij zijn besluit. Een wijs besluit, want de pianist stopt op een hoogtepunt. De krampachtigheid en de analytische benadering die vroeger soms in de weg stonden, hebben sinds geruime tijd plaatsgemaakt voor een gerijpte synthese van gevoel en verstand." (...) "Haperingen in Mozart en Schubert vormden onbelangrijke incidenten in een recital waarin Brendel telkens weer een ander licht wierp op bekende en toch in wezen zo onbekende muziek. Hij liet spelenderwijs horen hoe de componisten nieuwe wegen zochten in oeroude vormen, hoe Haydn en Mozart zich in hun variaties en sonates destijds ongehoorde vrijheden permitteerden en hoe Beethoven op avontuur ging in zijn ’Sonata quasi una fantasia’ opus 27, nummer 1. Alleen al het begin van Haydns Hob. XVII:6 of de inzet van het Rondo uit Mozarts KV 533: droge opusnummers worden als bij toverslag pure poëzie." (...) "De hoofdmoot was Schuberts laatste sonate (D 960), waarvan de hemelse lengte niet lang genoeg kon duren: subtiel, gracieus, sereen, zonder een spoor van sentimentaliteit, met vloeiende tempi, maar van a tot z intens expressief. Wonderlijk hoe Brendel trouw aan zichzelf is gebleven in de tempokeuze sinds zijn eerste opname van dit monumentale werk een kleine veertig jaar geleden." (...) "Het overwegend muisstil luisterende publiek was vooraf gesommeerd piepende gehoorapparaten onklaar te maken en anderszins storende geluiden achterwege te laten, aangezien Brendel daarvoor allergisch is. De luisteraars werden voor hun aandacht beloond met drie toegiften: het indringend ’gezongen’ Andante uit het ’Italiaans concert’ van Bach, ’Au lac de Wallenstadt’ uit de ’Années de pèlerinage’ van Liszt en het Impromptu opus 90, nummer 3 van Schubert." (...) "De organisator Marco Riaskoff sprak na afloop Brendel toe en overhandigde hem twee geschenken: een uitvergrote foto van de pianist terwijl hij applaus van de Grote Zaal in ontvangst neemt, en een kopie van een schilderij van Rosa Bonheur uit de negentiende eeuw, waarop een schaapsherder op de Schotse Hooglanden wordt omringd door zijn kudde, zij het dat de herder opeens een sprekende gelijkenis vertoont met Brendel. De meesterpianist schijnt een zwak voor schapen te hebben."
(Recensent: Eddie Vetter)

Trouw – dinsdag 24 juni 2008
"Alfred Brendel neemt waardig afscheid"
"Klassiek Alfred Brendel, piano. Concertgebouw Amsterdam, Grote Zaal, 22 juni. „Ook zonder Brendel zal er altijd muziek blijven.” Met deze ’famous last words’ nam de 77-jarige Alfred Brendel zondag afscheid van zijn Nederlandse fans in zijn allerlaatste solorecital. Na zijn drie toegiften werd hij gehuldigd door concertorganisator Marco Riaskoff, die memoreerde dat Brendel sinds zijn Amsterdamse debuut in 1972 met 47 optredens de pianist is die verreweg het vaakst in de Grote Zaal van het Concertgebouw geconcerteerd heeft." (...) "Was Brendel ooit een wel erg droge en onderkoelde pianoprofessor, tegenwoordig durft hij zijn emoties met zijn publiek te delen. Met name zijn Amsterdamse recital in 2006 was een hoogtepunt. Hooggespannen waren de verwachtingen of Brendel twee jaar later andermaal tot zulke artistieke hoogten zou kunnen komen. Aanvankelijk leek dat niet te gebeuren. Op de zeer gaaf en evenwichtig vertolkte variaties van Haydn, een prachtige binnenkomer, was muzikaal en technisch niets aan te merken, maar de dramatiek bleef overwegend onderhuids. Van Mozarts Sonate in F, boeide alleen het kleurrijke en lyrische gespeelde andante. Het openings-allegro had te lijden onder een flinke concentratiestoornis en klonk weinig bevlogen. Ook het op Bachs fugakunst geïnspireerde Rondo miste de nodige spitsheid en kernachtigheid." (...) "Het kwam allemaal goed in Beethovens Sonate in Es. In deze onbekendere pendant van de Mondschein-Sonate onderging Brendels pianospel een ware metamorfose. Ademloos en nagenoeg kuchloos luisterde het publiek, dat twee jaar geleden van Brendel een verbale uitbrander had gekregen vanwege storend gehoest, naar deze onvergetelijke uitvoering. Zo’n wijze, milde, relativerende en verhalende vertolking van deze Sonate-fantasie, waarin vormbesef en spontaniteit met elkaar in balans zijn, hoorde ik niet eerder, van Brendel noch van enige andere pianist." (...) "Schuberts Sonate in Bes is Brendels lijfstuk. Een passender zwanenzang was niet denkbaar. Hoewel de pianomeester in de finale hoorbaar vermoeid raakte en niet meer genoeg kracht en trefzekerheid in de octavenpassages bleek te hebben, was zijn diep doorleefde, rijkgeschakeerde en helder gestructureerde uitvoering een belevenis van de eerste orde. Een waardiger afscheid van deze pianoreus was niet denkbaar." (...) "In zijn toegiften benadrukte Brendel zijn verknochtheid aan Schubert door met diens Impromptu in Ges te eindigen."
(Recensent: Christo Lelie)

Het Parool – maandag 23 juni 2008
"Afscheidstournee pianist Alfred Brendel"
"De 77-jarige Alfred Brendel, grootmeester onder de meesterpianisten, vindt dat hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt. Hij is de enige. Tijdens zijn allerlaatste solorecital in het Concertgebouw speelde hij met de uitstraling van een jonge man. Zijn techniek bleek nog steeds onberispelijk en zijn interpretatie van het klassieke repertoire dwong als vanouds bewondering af." (...) "Brendel vermaakte de tot de nok toe gevulde Grote Zaal met werken van Haydn, Mozart, Beethoven en Schubert, de Weense componisten met wie hij in de loop der jaren vergroeid is geraakt. " (...) "Tijdens zijn afscheidstournee speelt hij de komende maanden precies hetzelfde programma in meer dan twintig Europese steden. In Amsterdam treedt hij nog één keer op, met orkest, op 8 oktober. En na zijn optreden in Wenen op 18 december komt een eind aan een carrière van ruim zestig jaar. " (...) "Nu we het over feiten en getallen hebbe: in zijn dankwoord na de derde en laatste toegift memoreerde Marco Riaskoff, oprichter en organisator van de serie Meesterpianisten, dat Brendel sinds 1972 liefst 47 recitals in het Concertgebouw heeft gegeven. Hij stelde dat zijn concertserie zonder Brendel nooit meer dezelfde zal zijn, waarop de pianist nuchter antwoordde: "Ook zonder mij zal het muziekleven doorgaan."" (...) "Deze bescheidenheid typeert ook de musicus Alfred Brendel. Hij cijfert zijn ego volledig weg en stelt zich ten doel om recht te doen aan de partituur. Elke noot krijgt aandacht, elk motief wordt liefdevol geboetseerd, elke muzikale zin getuigt van welbespraaktheid. " (...) "En toch miste de eerste helft van het programma dat kleine extra waardoor een concert onvergetelijk wordt. De 'Variaties in f-klein' van Haydn, de 'Sonate KV 533' van Mozart en de 'Sonate op. 27 nr. 1' van Beethoven klonken allemaal beschaafd en rijkgeschakeerd, maar ook een tikkeltje braaf. Brendel, in het privé-leven verzamelaar van humoristische krantenkoppen, is op het concertpodium de ernst zelve. Je zou dan grotere dynamische contrasten wensen, en misschien ook iets meer onvoorspelbaarheid. " (...) "Deze wensen kwamen na de pauze in vervulling tijdens een weergaloze uitvoering van Schuberts 'Sonate in Bes-groot D 960'. Brendel ontlokte nieuwe klankkleuren aan de vleugel en nam meer risico's, waardoor met name de eerste twee delen tot eilanden van pure poëzie uitgroeiden. Wat een raffinement en wat een fluwelen toucher! " (...) "Na een lange ovatie kreeg Brendel van Marco Riaskoff een foto van de Grote Zaal waarop hij het enthousiaste applaus in ontvangst neemt. De fans hebben de cd's nog."
(Recensent: Michel Khalifa)