Radu Lupu magisch aan de piano

vr 15 mei '09 De Roemeense meesterpianist Radu Lupu speelde afgelopen zondagavond tijdens het eerste deel van zijn recital in de serie Meesterpianisten drie korte, vroege sonates van Ludwig van Beethoven: Sonate nr. 9 in E gr.t., op. 14 nr. 1, Sonate nr. 8 in c kl.t., op. 13 'Pathétique' en Sonate nr. 10 in G gr.t., op. 14 nr. 2). Na de pauze bracht Lupu een "magistrale vertolking" ten gehore van de laatste sonate van Franz Schubert, de Sonate in Bes gr.t., D 960, waarmee hij "zo door en door vertrouwd [is] dat hij er geheel één mee is geworden ."

Lupu besloot de avond met twee toegiften van Schubert: de Impromptu in Ges gr.t., op. 90 nr. 3, D 899 en de Impromptu in Es gr.t., op. 90 nr. 2, D 899.

Het recital van Radu Lupu is niet voor radio-uitzending opgenomen.

Uit de pers:
Een selectie citaten uit recensies van het recital van Radu Lupu:

De Telegraaf – dinsdag 12 mei 2009
Lupu magisch aan de piano
Extra stoelen tot op twee meter van de vleugel: het is een vertrouwd beeld als Radu Lupu een recital geeft in het Amsterdamse Concertgebouw. De 63-jarige Roemeen weet als weinig andere pianisten de harten van de luisteraars te raken en een magische sfeer te creëren tijdens het concert.

Zijn repertoire wordt steeds beperkter. Met de laatste Sonate van Schubert is hij zo door en door vertrouwd dat hij er geheel één mee is geworden. Het is alsof hij met zichzelf spreekt, meestal zachtjes fluisterend, licht achterover geleund om de tonen niet te veel gewicht te geven maar er wel een schat aan nuances in te ontdekken.

Lupu’s meditatieve spel ademt een weldadige rust. Vanuit een direct getroffen sfeer van intimiteit verricht hij wonderen met zijn onnavolgbare toucher, zodat elke gedachte aan zulke materiële zaken als hout en snaren onmiddellijk verdwijnt. Hij realiseert een rijkdom aan schakeringen in een kleurenschema dat uitgekiend en bewust beperkt is door het frequente gebruik van het dempende linkerpedaal. De interpretatie is eigenzinnig in het kwadraat, als persoonlijke ontboezeming zo integer en authentiek dat de intense melancholie van het langzame deel nog dieper raakt dan anders.

Zo’n gesublimeerde en omfloerste aanpak doet bij relatief vroege sonates van Beethoven (opus 14 en de Pathétique) ietwat gekunsteld aan. Lupu heeft daar wel iets van een klavierleeuw die speelt met een muis. De onstuimige invallen van de componist klinken allesbehalve spontaan en open, eerder ingekapseld in de gesloten kring van een magiër. Het resultaat blijft fascinerend en het loont zeer de moeite binnen te treden in deze wonderlijke wereld, het geheel eigen universum dat de pianist creëert met muziek die hem dierbaar is.

Ook in de twee toegiften bracht hij tal van eigenzinnige accenten aan. Schuberts Impromptu opus 90, nummer 3 was een en al zoete pijn in klank, waarna de pianist met parelende loopjes in opus 90, nummer 2 de ruisende vervoering van een balscène opriep en vreemd genoeg zowat struikelend de finish bereikte. En zelfs dan, geen pianist kan zo mooi struikelen als Radu Lupu.
(Recensent: Eddie Vetter)

De Volkskrant – dinsdag 12 mei 2009
Keuzes uit een oneindig verfijnd palet
Elke keer dat Radu Lupu een concert geeft, wordt de geschiedenis een stukje opgerekt. De woest bebaarde Roemeen, geboren in 1945, speelt piano op een manier die al bijna was verdwenen, maar die hij met het ouder worden steeds prominenter terughaalt. Het is een manier die hoort bij een tijd waarin zangers hun kwetsbaarheid toonden, een tijd waarin een orkest kon klinken als een kamermuziekstrijkje, een tijd waarin je niet hoefde te schreeuwen om te worden gehoord.

Lupu heeft met zijn stille klankwereld een groot publiek van liefhebbers opgebouwd. In de serie Meesterpianisten speelde hij voor een uitverkochte zaal drie korte, vroege sonates van Beethoven en de laatste, monumentaal lange Sonate D 960 van Schubert. Het licht was gedempt, de grote Steinwayvleugel tot in de finesses afgeregeld.

De robuuste begeleidingsakkoorden die Beethoven onder de fragiele melodielijn van zijn Sonate op. 14/1 zette, dunde hij uit tot er weinig meer overbleef dan een warm kloppende puls. Pas in de Sonate op. 13, de ‘Pathétique’, liet hij even zijn spierballen rollen.

Die gedempte toon hield ook in de Schubertsonate stand, maar hier kwam er, ook door de lengte van het stuk, een extra dimensie bij. Lupu richtte zijn aandacht op een deel, een frase, een klank en liet die vervolgens weer uitwaaieren naar het geheel. Steeds opnieuw koos hij momenten die hij uitlichtte, niet door zijn stem te verheffen, maar juist door een andere tere tint te kiezen uit zijn oneindig verfijnde palet. Door die detaillering zette hij de zintuigen op scherp en liet hij de tijd meer dan eens stilstaan.

Pas tijdens zijn laatste toegift, Schuberts Impromptu op. 90/2, bracht een rinkelend mobieltje de zaal weer terug in het hier en nu.
(Recensente: Bela Luttmer)

NRC Handelsblad – maandag 11 mei 2009
Radu Lupu speelt een soms Schubertiaanse Beethoven
Hij houdt van boeken, musea, films en bridgen, maar wegdromend achter de Steinway wekt hij de indruk dat het dagelijkse leven volledig aan hem voorbijgaat. Radu Lupu, wereldwijd bewonderd om zijn delicate pianistiek en zijn heilige toewijding aan de muziek en in staat de subtielste nuances in een partituur op te sporen en de wonderlijkste klankkleuren aan de vleugel te ontlokken, heeft de uitstraling van een mysticus.

In de serie Meesterpianisten concentreerde de Roemeense maestro zich op werken van Beethoven en Schubert. Achterover leunend, de blik van zijn weerbarstige Raspoetin-hoofd gericht op oneindig, bijna achteloos ‘aaiend’ over de toetsen, begon Lupu vanuit de diepte stem te geven aan Beethovens Sonate nr. 9. Wars van alle vormen van muzikaal effectbejag opteerde hij voor eenvoud, zonder pathos, indrukwekkend in zijn geraffineerde verfijning, maar ook een beetje eentonig door zijn bijna nukkige gemompel in de binnenkamers van de sonate.

Ook de Sonate nr. 10 leek Lupu meer voor zichzelf dan voor het publiek te spelen, ingetogen en mijmerend. Maar tijdens zijn dynamische vertolking van Beethovens Sonate nr. 8 ‘Pathétique’ was er actie in het hier en nu: dwingend en overtuigend, maar soms ook een beetje slordig. Lupu’s uitgebalanceerde vertolking neigde bij vlagen toch naar het ‘vormeloze’, alsof hij de componist op zijn luidruchtigste momenten onbewust de mond wilde snoeren.

Zo kwam Lupu’s Beethoven een beetje Schubertiaans over. Pas tijdens zijn magistrale vertolking van de echte Schubert deed hij zijn zijn faam als een van de grootste nu levende musici werkelijk eer aan. Zwevend door het schaduwrijke universum van Schuberts melancholieke Sonate riep Lupu een aangrijpende droomwereld in klanken op, wankelmoedig, maar toch vloeiend, hartverscheurend in zijn broze tederheid.
(Recensente: Wenneke Savenije)

Trouw – dinsdag 12 mei 2009
Radu Lupu’s expressie diep maar eenzijdig
Weinig pianisten hebben zo’n prachtige, rijkgecoloreerde toon en durven zo extreem zacht en poëtisch te spelen als Radu Lupu. Die kwaliteiten maken dat deze fameuze Roemeense meesterpianist al decennialang als een van de grootste Schubert-specialisten geldt.

Schuberts werken sieren dan ook veelvuldig zijn recitalprogramma’s, naast muziek van Mozart, Beethoven, Schumann en Brahms. Buiten die Duitse klassiek-romantische paden lijkt Radu Lupu zich niet gaarne te bewegen.

Zondag hield hij het in de Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw bij Beethoven en Schubert. Liefhebbers van zijn antivirtuoze en intieme manier van musiceren konden zich verheugen in het feit dat Lupu een van zijn lijfstukken, Schuberts grote Sonate in Bes weer eens uit de kast had gehaald. Dat werk lijkt hem op het lijf geschreven. In het bijzonder in het tweede deel, een Andante sostenuto dat hij traag als een lento speelde, kon het publiek momenten van bijna onaardse schoonheid beleven. Ook het bijna impressionistisch opgezette eerste deel, Molto moderato, realiseerde hij uiterst boeiend met een intense, romantische expressie.

Radu Lupu liet in sterke mate de epiek en lyriek in een „tot op de millimeter” afgewerkte vertolking prevaleren boven het streven naar een hechte, architectonische vormgeving, een gegeven dat juist in zo’n extreem lange sonate van bijna 50 minuten veel aandacht zou moeten verdienen.

Kenmerkend voor zijn manier van musiceren is de grote vrijheid in het metrum. Die openbaarde zich al direct in de fantasievol gespeelde openingsfrase. Door die vrijheid ontbrak het noodzakelijke metrische fundament van de sonate. Dat is een keerzijde van Lupu’s romantische aanpak. Feit was ook dat Lupu’s emoties, hoe rijk ze ook mogen zijn, tegelijkertijd eenzijdig blijven. Werkelijk vrolijke kleuren, waar bijvoorbeeld het Scherzo om vraagt, heeft de pianist niet op zijn palet.

Ook grote woede en immense passie zijn niet zozeer Lupu’s terrein. Om die extremere emoties vraagt Schubert zelden, maar Beethoven des te vaker. Stellig was dat de reden waarom diens Sonate in c, ’Pathétique’, waarmee Lupu het aan Beethoven gewijde blok voor de pauze afsloot, minder wist te overtuigen.

De markante openingsmaten met hard-zachteffecten, klonken onder Lupu’s handen nogal machteloos. De hierop volgende snelle, stijgende loopjes van het Allegro di molto klonken soms vervuild door misslagen. In het Adagio Cantabile, zeer zangerig en breed uitgesponnen gespeeld, legde Lupu een link met de wereld van Schubert die na de pauze zou volgen. In het Rondo ten slotte speelde Radu Lupu met de extravertheid en geagiteerdheid die in het eerste deel ontbraken.

Beter bij Lupu’s inborst dan de ’Pathétique’ pasten de twee Sonates in E en G opus 14. Beide zijn lichte, zonnige stukken. Lupu, wiens basisdynamiek heel zacht is, wist hier met veel reliëf accenten in aan te brengen. Zijn pedaalgebruik kende een enorme precisie. Zo ook de toonvorming.
(Recensent: Christo Lelie)