door Erik Voermans, Het Parool, zaterdag 9 mei 2020

Beluister de CD

Ook weer een werk dat we even niet live in het Concertgebouw zullen horen: de Prélude, choral et fugue van César Franck. De Rus Nikolai Lugansky zou het volgende maand spelen in de serie Meesterpianisten, maar we zullen het nu moeten doen met de opname die hij van het stuk heeft gemaakt. Dat is bepaald geen straf, want hij speelt het prachtig, met onder meer indrukwekkend gearticuleerde arpeggioketens in het Chorale, die vanuit de laagte als grommende golven de luisteraar overspoelen.

De vermaarde techniek uit de Russische school spreekt hier zeer in zijn voordeel. Er zullen weinig andere opnamen bestaan waarbij elke afzonderlijke noot zo goed hoorbaar is, zonder dat het geheel inboet aan het gevoel overspoeld te worden door een natuurfenomeen. Ook de daaropvolgende fuga blinkt uit in grote helderheid, wat met Francks onverbiddelijke contrapuntische texturen allesbehalve vanzelf spreekt.
Genadeloos virtuozenstuk Dat Franck in 1884 met dit drieluik kwam, was bijzonder, want hij had toen al veertig jaar geen substantieel pianowerk meer geschreven. Drie jaar later zou er nog een volgen, Prélude, aria et final, alweer een triptiek, die door de afwezigheid van de slotfuga een ander karakter heeft, maar door de aanwezigheid van veel polyfonie en chromatiek in de Prélude toch ook weer niet. Ook dit is een genadeloos virtuozenstuk en een
kolfje naar de hand van Lugansky, al rakelt hij hier een woede en onstuimigheid op die meer met Beethoven dan met Franck van doen heeft. In het middendeel, de Aria, bakt hij opeens zoete broodjes en houden we weer van hem. De laatste twee stukken op de cd zijn bewerkingen van orgelstukken – Franck was immers een van de belangrijkste orgelcomponisten van de late negentiende eeuw. Prélude, fugue et variationontstond overigens als een duet voor piano en harmonium, dat hij in de jaren zestig van de negentiende eeuw omwerkte voor orgel en opdroeg aan Camille SaintSaëns. Harold Bauer maakte daar in 1910 een bijzonder goed gelukt pianostuk van, met een wel zeer mooi fugathema dat door de vingers van Lugansky in volle glorie wordt geëtaleerd. En de afsluitende Variation (andantino)zullen velen nog mooier vinden.

Lugansky doet zijn voordeel met de techniek uit Russische school

Klavieracrobatiek De cd eindigt met het laatste werk dat Franck componeerde voordat hij in november 1890 bezweek aan pleuritis. In september had hij nog de Trois chorales pour grand orguekunnen afronden, waarvan Lugansky een zelfvervaardigde transcriptie ten gehore brengt. Franck had als doel gehad koraalvoorspelen af te leveren zoals zijn grote voorbeeld Bach dat ook had gedaan, maar dat inzicht verdwijnt in deze bewerking wat buiten beeld, omdat Lugansky de muziek soms meer de kant op trekt van de negentiende-eeuwse klavier acrobatiek, met snelle geoctaveerde passages. Daarover klagen zou overigens ondankbaar zijn.

Beluister de CD ‘César Franck’ van Harmonia Mundi